در دنیای امروزی خودرو، افزایش قدرت موتور بدون بالا رفتن مصرف سوخت، یکی از بزرگ ترین چالش های مهندسان است. در این میان، فناوری «توربو شارژ» یا همان «توربوشارژر» به عنوان یکی از هوشمندانه ترین راهکارهای مهندسی برای افزایش راندمان موتور شناخته می شود. توربو شارژ با بهره گیری از گازهای خروجی اگزوز، هوای بیشتری را به داخل سیلندرها می فرستد و در نتیجه احتراق کامل تر و قدرت خروجی بالاتری ایجاد می کند؛ موضوعی که اهمیت استفاده از لوازم موتوری استاندارد و باکیفیت را دوچندان می کند.
در حقیقت، اگر موتور را همانند ریه های یک انسان در نظر بگیریم، توربو شارژ چیست همانند یک دستگاه تنفس مصنوعی است که با فشرده کردن هوا، به موتور اجازه می دهد در هر سیکل، اکسیژن بیشتری دریافت کند. این فناوری نه تنها موجب افزایش توان و گشتاور می شود، بلکه به کاهش مصرف سوخت و کاهش آلایندگی نیز کمک می کند. به همین دلیل، در خودرو هایی مانند سراتو نیز استفاده از لوازم یدکی سراتو و قطعات مرتبط با سیستم توربو و احتراق، نقش مهمی در حفظ عملکرد ایده آل دارد.
توربو شارژ نخستین بار در هواپیماهای جنگی دهه ۱۹۳۰ مورد استفاده قرار گرفت و پس از آن، در دهه ۱۹۶۰ میلادی وارد صنعت خودروسازی شد. امروزه تقریباً تمام موتور های مدرن، به ویژه در خودروهای کوچک و کم مصرف، از نوعی سیستم توربو بهره می برند تا عملکردی مشابه موتور های حجیم تر اما با مصرف سوخت کمتر ارائه دهند؛ عملکردی که بدون مراقبت و استفاده از لوازم موتوری مناسب، دوام و راندمان لازم را نخواهد داشت.
اگر می خواهید موتور خودروی شما همیشه در بهترین سطح راندمان کار کند، وقت آن رسیده از قطعات اصلی و استاندارد استفاده کنید. برای خرید مطمئن انواع لوازم یدکی سراتو و لوازم موتوری با ضمانت اصالت، همین حالا اقدام کنید و سلامت موتور خودرویتان را تضمین کنید.
توربو شارژر از یک توربین و یک کمپرسور تشکیل شده که بهوسیله محور مرکزی به هم متصلاند. زمانی که گازهای داغ خروجی موتور از طریق منیفولد اگزوز خارج میشوند، با عبور از توربین، آن را به چرخش درمیآورند. همزمان، کمپرسور متصل به محور توربین، هوای تازه ورودی را مکیده و فشرده میکند و آن را به داخل منیفولد ورودی موتور هدایت میکند.
در این فرآیند، حجم هوای ورودی به موتور چندین برابر میشود، در نتیجه سوخت بیشتری میسوزد و قدرت خروجی موتور افزایش مییابد. این چرخه بدون نیاز به منبع انرژی جداگانه انجام میشود و عملاً از انرژی تلفشده در گازهای اگزوز بهرهبرداری میکند.
در موتورهای مجهز به توربو شارژ، نسبت هوای ورودی به سوخت بهگونهای تنظیم میشود که هم بازده احتراق افزایش یابد و هم آلایندگی به حداقل برسد. به همین دلیل است که خودروهای توربو ضمن داشتن قدرت بالا، میتوانند در سیکل رانندگی شهری نیز مصرف سوخت پایینی داشته باشند.
سیستم توربو شارژ از چند بخش کلیدی تشکیل شده است که هرکدام نقش ویژهای در عملکرد صحیح آن دارند. توربین، کمپرسور، هوزینگ (محفظه)، محور مرکزی و سیستم روغنکاری از اجزای اصلی این مجموعه هستند.
توربین در قسمت خروجی موتور قرار دارد و انرژی گازهای داغ اگزوز را به حرکت دورانی تبدیل میکند. این حرکت از طریق محور مرکزی به کمپرسور در بخش ورودی منتقل میشود. کمپرسور هوای تازه را مکیده و با فشردهسازی، آن را به موتور میفرستد. محور توربو باید با دقتی بسیار بالا بالانس شود، زیرا سرعت چرخش آن گاهی به بیش از ۱۵۰ هزار دور در دقیقه میرسد.
سیستم روغنکاری، وظیفه کاهش اصطکاک و خنک کردن یاتاقانهای داخلی را بر عهده دارد. در برخی خودروها، علاوه بر روغن، از آب نیز برای خنکسازی پوسته توربو استفاده میشود. وجود فیلتر روغن تمیز و کیفیت بالای روغن موتور در سلامت توربو اهمیت حیاتی دارد.
مطالب دیگر ما: پیشنهاد می کنیم مقاله”کمک عقب سراتو و علائم فرسودگی که باید بدانید” را نیز مطالعه فرمائید.
| ویژگی | مزایا | معایب |
| توان موتور | افزایش قدرت بدون افزایش حجم موتور | احتمال تأخیر توربو (Turbo Lag) |
| مصرف سوخت | بهبود راندمان و کاهش مصرف | در رانندگی پرفشار مصرف افزایش مییابد |
| آلایندگی | کاهش گازهای CO₂ به دلیل احتراق کاملتر | حساسیت به کیفیت سوخت |
| نگهداری | عملکرد بالا با سرویس منظم | نیاز به روغنکاری دقیق و دورهای |
توربو شارژرها با وجود مزایای چشمگیر، در صورت نگهداری نامناسب میتوانند هزینههای تعمیر بالایی ایجاد کنند. به همین دلیل در خودروهای شهری، استفاده از توربوهای کوچکتر و کمفشار متداول است تا تعادل میان عملکرد و دوام حفظ شود.
خرابی توربو شارژ معمولاً بهتدریج اتفاق میافتد و در مراحل اولیه ممکن است تنها در عملکرد موتور یا صدای خروجی تغییرات جزئی ایجاد شود. اما در صورت بیتوجهی، این خرابی میتواند به آسیب جدی به موتور منجر شود.
یکی از مهمترین نشانههای خرابی توربو، کاهش محسوس شتاب و افت قدرت موتور است. چون توربو دیگر قادر به فشردهسازی هوای ورودی نیست، احتراق ناقص رخ میدهد و خودرو کندتر از حالت عادی واکنش نشان میدهد.
زمانی که توربو در اثر نشتی هوا یا خرابی محور مرکزی عملکرد طبیعی خود را از دست میدهد، هوای کافی وارد موتور نمیشود. نتیجه آن کاهش گشتاور در دورهای پایین و افت محسوس شتاب در زمان سبقت یا شتابگیری است.
اگر هنگام شتاب گرفتن، دود آبی از اگزوز خارج شود، احتمالاً روغن از بخش توربین به داخل محفظه احتراق نشت کرده است. این نشانهای از خرابی یاتاقان یا نشتی در آببندی داخلی توربو است. دود سیاه نیز میتواند نشاندهنده احتراق ناقص ناشی از هوای ناکافی یا کثیف بودن فیلتر هوا باشد.
توربو شارژ در حالت عادی صدای خاصی دارد که شبیه سوت نرم است. اما اگر این صدا بیش از حد بلند یا همراه با زوزههای مداوم باشد، احتمالاً بالانس محور از بین رفته یا پرههای توربین آسیب دیدهاند. ادامه رانندگی در این وضعیت میتواند به تخریب کامل توربو منجر شود.
وجود روغن در مسیر ورودی هوای موتور یکی از واضحترین نشانههای خرابی آببندی داخلی توربو است. این روغن بهمرور روی سنسورها و مسیر هوای ورودی رسوب کرده و باعث کاهش بازده موتور میشود.
مطالب دیگر ما: پیشنهاد می کنیم مقاله”شماره های شناسایی خودرو کدامند؟” را نیز مطالعه فرمائید.
سلامت توربو ارتباط مستقیمی با کیفیت روغن موتور دارد. استفاده از روغنهای بیکیفیت یا تعویض دیرهنگام باعث رسوب در یاتاقانها و گرفتگی مجاری روغنکاری میشود. در خودروهای توربو شارژ، توصیه میشود روغن موتور هر ۶ تا ۸ هزار کیلومتر تعویض گردد و فیلتر روغن همزمان با آن جایگزین شود.
پس از رانندگی سنگین یا طی مسیرهای طولانی، خاموش کردن ناگهانی موتور میتواند به توربو آسیب بزند. زیرا روغن درون محور مرکزی داغ باقی میماند و در غیاب جریان گردش، تبخیر شده و رسوب میکند. بهتر است قبل از خاموش کردن خودرو، حدود یک دقیقه درجا کار کند تا دمای توربو کاهش یابد. در فصل زمستان نیز روشن کردن خودرو و حرکت سریع بلافاصله پس از استارت، به توربو آسیب میزند. لازم است موتور چند دقیقه گرم شود تا روغن بهخوبی در سیستم گردش یابد.
توربو شارژ و سوپرشارژ هر دو برای افزایش توان موتور طراحی شدهاند اما تفاوت بنیادینی در نحوه تأمین انرژی دارند. توربو از انرژی گازهای خروجی موتور برای چرخش توربین استفاده میکند، در حالیکه سوپرشارژر مستقیماً از میللنگ نیرو میگیرد.
سوپرشارژر به دلیل اتصال مکانیکی، واکنش سریعتری دارد و هیچ تأخیری ندارد، اما مصرف سوخت و استهلاک موتور را افزایش میدهد. در مقابل، توربو بهدلیل استفاده از انرژی تلفشده، بازده سوخت بهتری دارد اما معمولاً در دورهای پایین تأخیر کوتاهی دارد که به آن «توربو لگ» گفته میشود.
در سالهای اخیر، نسلهای جدیدی از توربوها با فناوری Twin Turbo (دو توربو) یا Variable Geometry Turbo (توربو با پرههای متغیر) طراحی شدهاند. در سیستم دوقلو، یکی از توربوها در دورهای پایین فعال است و توربوی دوم در دورهای بالا وارد عمل میشود تا تأخیر از بین برود. در نوع متغیر نیز زاویه پرهها بر اساس فشار گاز خروجی تغییر میکند تا در هر دور موتور، بیشترین بازده ممکن حاصل شود.
| نوع سیستم تقویت | منبع انرژی | مزایا | کاربرد متداول |
| Turbo | گازهای خروجی موتور | افزایش راندمان، مصرف سوخت پایین | خودرو های شهری و اقتصادی |
| Supercharger | نیروی مکانیکی میل لنگ | واکنش سریع، بدون تأخیر | خودرو های اسپرت و مسابقه ای |
| Twin/Variable Turbo | گاز خروجی با پره های متغیر یا دو توربو مستقل | ترکیب قدرت و پاسخ سریع | خودرو های دیزلی مدرن و لوکس |
هر سیستم مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارد، اما در خودروهای مدرن، تمایل به استفاده از توربو بهدلیل راندمان بالا و کاهش مصرف سوخت بسیار بیشتر است.
توربو شارژ را میتوان یکی از هوشمندانهترین فناوریهای مهندسی در صنعت خودروسازی دانست که با استفاده از انرژی تلفشده در گازهای اگزوز، قدرت موتور را بدون افزایش حجم آن بالا میبرد. در خودروهایی مانند کیا سراتو، هیوندای، بنز یا حتی مدلهای اقتصادیتر، این سیستم نقشی اساسی در افزایش گشتاور و کاهش مصرف دارد.
نگهداری صحیح از توربو شارژ شامل تعویض بهموقع روغن، رعایت زمان گرم و سرد کردن موتور و استفاده از سوخت با کیفیت است. توجه به علائمی مانند صدای زوزه، افت شتاب یا دود غیرعادی میتواند از خرابیهای پرهزینه جلوگیری کند.
در نهایت، تفاوت میان توربو و سوپرشارژر تنها در نوع منبع انرژی نیست، بلکه در فلسفه طراحی آنها نهفته است: توربو برای راندمان و صرفهجویی ساخته شده، در حالیکه سوپرشارژر برای شتاب لحظهای و هیجان رانندگی. آشنایی دقیق با عملکرد توربو شارژ، به رانندگان کمک میکند تا از تمام ظرفیت موتور خود بهرهمند شوند و همزمان با کاهش مصرف، از رانندگی نرمتر و قدرتمندتر لذت ببرند.
